De Ommegang

“Al die tijd had het net voorbij de horizon van mijn geest gelegen, aan de drempel van mijn waarneming. Het was maar een kleine verschuiving, een minieme sprong van de geest, maar een waardoor alles anders werd. Het was er altijd al geweest, maar ik had het niet gezien.”

Afbeeldingsresultaat voor de ommegang jan van akenEen groots historische roman. Jan van Aken heeft in De Ommegang een fenomenaal avontuur neergezet in de laatmiddeleeuwse wereld. Met een prachtige enscenering en een diepgaand hoofdpersonage is dan ook wel te verwachten dat Van Aken op de longlist voor de Libris Literatuurprijs 2019 staat. Van Aken neemt je mee in het avontuur van Isidorus van Rillington. Een rijk verhaal dat je buiten Europa voert en meesleurt in een zoektocht naar ultieme kennis.

Isidoor, als vondeling opgenomen door de poortwachter, groeit op bij een klooster in Yorkshire, waar hij op jonge leeftijd geleerd wordt om hele boeken een plaats te geven in zijn geheugen. Wat tegenwoordig veelal bekend staat als een ‘gedachtenpaleis’, wordt voor hem zijn ‘ommegang’: een denkbeeldige stad waarin al zijn kennis keurig een plaatsje heeft. Kennis wordt al gauw iets waar Isidoor geen genoeg van kan krijgen.

Zijn zoektocht naar kennis vormt het avontuur waar je in De Ommegang in meegesleurd wordt. Oxford, Parijs, Bologna en ga zo maar door, met alsmaar meer kennis in zijn ommegang en nog altijd zijn grote ambitie voor ogen. Het is die wellustige houding en een cruciale ontmoeting met een oude bekende, die voor Isidoor allesbepalend blijken te zijn. Daarmee speelt hoogmoed een enorm thema in dit boek, maar er is veel meer dan dat.

Onderweg speelt Van Aken op prachtige wijze met concepten als werkelijkheid en rationele kennis. Maar ook belicht hij de tweespalt in een maatschappij waar elke anomalie in het denken als ketterij of lollaardij wordt weggezet. Dit doet Van Aken subliem in dit 628 pagina tellende boek, zonder ook maar een moment langdradig of saai te worden. Zijn schrijfstijl zorgt daar wel voor. Het is immens en gedetailleerd, en sleept je genadeloos mee.

Ter conclusie, woorden schieten tekort om De Ommegang verder uit te lichten. Er gebeurt zó veel en het verhaal zit prachtig in elkaar. Het is een must-read voor degene die zich even helemaal wilt onderdompelen in een meesterlijk avontuur in het verleden.

Jan van Aken – De ommegang
Querido 628 blz. €23,50

Zomervacht.

“Als er nu iemand boven over het weggetje langs zou rijden, dan zou diegene tussen de bomen door twee jongens zien die tot hun knieën in de beek staan. En het zou lijken dat ze elkaar omhelzen. ‘Jij bent mijn broer’, zeg ik. ‘Wij zijn broers.’”

Afbeeldingsresultaat voor zomervacht jaap robbenDoor een verbouwing en de geldzucht van vader Maurice komt de gehandicapte Lucien terecht in een aftandse trailer op een even verwaarloosd terrein. Brian, de broer van Lucien, neemt de zorg voor zijn broer volledig op zich, bij gebrek aan aanwezigheid van de vader. Slechts dertien jaar oud, krijgt hij een enorme verantwoordelijkheid. Die zomer is Brian de ‘vacht’ van zijn broer.

Zomervacht leest heerlijk. Jaap Robben schrijft met een eenvoud en schoonheid die de constante tegenspoed verbloemt en waardoor het verhaal, hoe zielig ook, je enorm grijpt. Brian, de ‘ik’-persoon in het boek, woont samen met zijn vader, op het terrein van Jean en ‘bruine’ Henri. Zijn pa heeft geen geld, komt constant in problemen en draagt nul liefde over op hem. Wanneer Lucien er bij komt, verandert daar niks aan, hoe graag hij ook had gewild dat hun moeder, zijn ex, hen zo samen had gezien.

Tijdens het zorgen voor Lucien krijgt Brian wel hulp van Emile, de huurder in de caravan op het terrein. Door problemen met zijn vrouw had hij snel een plek nodig om te verdwijnen. Brian ziet hem als grote steun en als vriend, tot de ergernis van zijn vader. Emile kan op Lucien letten wanneer hij op bezoek gaat bij Selma, een negentienjarig meisje die in dezelfde inrichting zit waar zijn broer zich bevond. Ze ontwikkelen een rare, ongemakkelijke relatie. Een die in het hoofd van Brian grotere proporties heeft dan het in werkelijkheid is. Ruw wordt hij uit zijn droom geholpen door een verpleegster, wanneer Brian hoopte op weer een potje ‘buiken’ met Selma.

Hoe dan ook, vrijwel alles zit de personages in dit boek tegen. Er zijn sprankjes schoonheid in de zee van problemen. Robben weet die mooie, hoopvolle momenten op veel plekken langs te laten komen, zodat je niet als lezer wegzinkt in de ellende. Terwijl je leest voel je dat het ergens mis gaat lopen, maar het boek wegleggen kan niet.

De personages om Brian heen blijven veelal aan de oppervlakte steken. Dit zegt echter juist veel over de dertienjarige Brian. De problemen van zijn pa zijn niet van hem, voor de relatiebreuk van Emile is Brian nog te jong en om in te zien dat Selma meer een wens is dan een werkelijkheid, heeft hij nog niet de ervaring voor. Zijn broer is het enige dat er werkelijk toe doet in die zomer, en daar zit het hartverscheurende. Het laatste hoofdstuk bevestigt dat. Zomervacht is een bijzonder boek dat door bescheidenheid heerlijk leest.

Jaap Robben – Zomervacht
De Geus 316 blz. €21,99

Himmlers hersens heten Heydrich.

“De twee eenzame mannen vallen hoe langer hoe meer op. De geluiden van de stad zijn allengs vervaagd en de rust die nu in de bocht weerkeert, klinkt als de ironische echo van het fiasco van hun opdracht. Heydrich is nooit te laat. Hij komt niet meer.
Maar ik heb dit hele boek natuurlijk niet geschreven om Heydrich niet te laten komen.”

Afbeeldingsresultaat voor hhhh laurent binetHet is een waargebeurd verhaal. Veel meer hoefde Laurent Binet niet te doen met de feiten. Het verhaal van Joseph Gabcik en Jan Kubis en hun missie om een aanslag op Reinhard Heydrich te plegen is spannend genoeg. Binet weet deze feiten op een prachtige manier neer te zetten, constant bewust van zijn eigen ‘ik’ in het schrijfproces, zijn onderzoek en de taak om een roman te schrijven over een van de meest verschrikkelijke doch interessante nazikopstukken. Zo’n benadering van de geschiedenis kom je zelden tegen. Himmlers hersens heten Heydrich is meeslepend, scherp en confronterend, maar ook ontzettend interessant en op momenten ironisch lachwekkend.

HhhH is Binets missie om de aanslag op Reinhard Heydrich op 27 mei 1942 om te toveren in een roman. Hij verdiept zich grondig in het leven van de bedenker van de ‘Endlösung’. Heydrich was het meesterbrein en hoofdverantwoordelijke voor de vernietiging van de Joden. Verschrikkelijk, waarom wil je over hem schrijven? Nou, wellicht omdat Heydrich een bijzondere afspiegeling vormt van de opkomst van het Dritte Reich. Van doorsnee Duitser ontwikkelt hij zich tot een van de meest vooraanstaande nazi’s, de Reichsprotektor van Tsjechië-Slowakije en de ‘Beul van Praag’. In feite staan alleen Himmler en Hitler nog boven hem.

Wat Heydrich bovendien een interessant onderwerp maakt is de aanslag op zijn leven. Over ‘Operatie Anthropoid’ is veel bekend, waardoor Binet tot in detail hierover kan schrijven. Alhoewel waarschijnlijk niet alles op waarheid berust, is het grootste deel non-fictie, met de nodige dramatiek dat het een roman maakt. En daar heeft Binet geluk. Het verhaal an sich is heldhaftig, romantisch, knullig en het waard om verteld te worden op de wijze die Binet bedacht heeft. Centraal in deze operatie staan Joseph Gabcik en Jan Kubis: Tsjechisch-Slowaakse verzetshelden, die vanuit Londen terug naar hun vaderland gestuurd worden om Heydrich om te leggen.

Deze roman is een klein meesterwerk. Het meest unieke eraan is de schrijver, de ‘ik’ in het geheel. Het is daardoor heel persoonlijk. De geschiedenis komt heel dichtbij. Enerzijds is dat heftig, gezien de verschrikkelijke periode in de geschiedenis van de wereld, maar hier is het vooral ook heel erg boeiend. Op een bijna komische manier benadert Binet zijn eigen obsessie met het onderwerp, als ook zijn lastige taak om recht te doen aan de geschiedenis in de vorm van een roman. Dit doet hij fantastisch.

Laurent Binet heeft het waargebeurde verhaal van de aanslag op Heydrich omgezet in een literair kunstwerkje. Elk hoofdstuk staat op zijn plek en daarmee zet Binet een verhaal neer waarin geschiedenis en heden samenkomen in een prachtig verhaal. Juist omdat hij zo goed speelt met taal, leest het wel langzaam, wat helemaal niet erg is. Wie geïnteresseerd is in geschiedenis en literatuur mag deze roman zeker niet laten liggen.

Laurent Binet – HhhH
Meulenhoff 384 blz. €12,50

De zoon van de verhalenverteller.

“Het is een sluipend inzicht dat al de afgelopen dagen meer en meer tot mijn bewustzijn is doorgedrongen, en hier op zijn laatst moet ik het accepteren, het feit dat het Libanon dat vader me heeft voorgeschoteld tegenwoordig niet meer bestaat. Ik heb het ergens gemist in de jaren dat ik opgroeide en om vader treurde. Ik had dit Libanon veel eerder moeten gaan zien. Maar misschien was dit Libanon ook al verloren toen vader besloot het te verlaten. Maar ooit, dat voel ik heel diep vanbinnen, is vader hier teruggekeerd.”

De zoon van de verhalenvertellerAlhoewel Pierre Jarawan zeker kan schrijven, is De zoon van de verhalenverteller wellicht een te grote stap geweest voor hem. Het verhaal van Samir en zijn op jonge leeftijd verdwenen vader is emotioneel, en de zoektocht die volgt wanneer Samir ouder is, is op momenten spannend te noemen. Toch is het wat langdradig en ontbreekt het pakkende dat een roman als deze wel verdient.

Het onderwerp is absoluut interessant. Samir krijgt op jonge leeftijd van zijn vader veel verhalen te horen over het land waar ze uit gevlucht zijn: Libanon. Vernietigd door burgeroorlog en een aanhoudende gespleten samenleving wordt Libanon neergezet als het middelpunt van de wereld. Samir groeit ook op met grote liefde voor dat land en dat terwijl de bedoeling is dat hij een leven maakt in zijn geboorteland Duitsland, waar zijn ouders in 1983 naartoe gevlucht waren. Maar wanneer Samir acht jaar is, verdwijnt zijn vader, na in aanraking gekomen te zijn met een cryptische foto uit zijn verleden.

Samir is er kapot van. Zijn obsessie met Libanon en zijn vader maken van zijn leven een puinhoop, iets waar de schrijver te lang in blijft hangen, waardoor het centrale verhaal onnodig gerekt wordt. Zonde, maar toch blijft het wel boeiend. Je voelt de pijn die hij moet ervaren, maar veel meer dan dat gebeurt er halverwege het boek eigenlijk niet.

Zijn pijn resulteert logischerwijs in een zoektocht naar zijn vader en daarmee een diepe duik in de problematische geschiedenis van het ‘prachtige’ Libanon. Met de verhalen uit zijn jeugd en een dagboek als houvast beweegt Samir zich van locatie naar locatie om eigenlijk op oppervlakkige wijzen meer over zijn vader te weten te komen.

Met op momenten prachtig geschreven stukjes ontbreekt er veel aan het geheel. Zeker tegen het eind raakt Samir compleet willekeurig betrokken bij een groepering die Libanon probeert samen te krijgen, wat dan ook wonderbaarlijk naar zijn vader leidt en zijn verleden. Het blijkt een verhaal van liefde en pijn, en de exodus uit een land dat zijn thuis was. Het thema en de geschiedenis van Libanon zijn heel interessant, maar in de loop van dit verhaal komt het niet goed genoeg tot leven. Jarawan heeft veel gehad in dit boek aan zijn dichterstalent en hij heeft een lastige geschiedenis goed benaderd, maar hij overtuigt niet.

Pierre Jarawan – De zoon van de verhalenverteller
HarperCollins 448 blz. €19,95