Duty Free: wodka & sigaren

“Na de val van de Muur was het iedereen duidelijk dat er enorme zakelijke mogelijkheden lagen in Rusland, waar dingen gebeurden die het normale bevattingsvermogen te boven gingen. Ik was een avontuurlijke zakenreiziger, die snel afstand nam van alles wat saai dreigde te worden en altijd open stond voor nieuwe kansen. Dus had ik toegehapt toen Yacov [Tilipman] me een kans bood in Rusland.”

Afbeeldingsresultaat voor duty free wodka en sigarenAan de hand van de indrukwekkende levensloop van Jan Tjerk Mossel neemt hij je mee achter de schermen van de grootschalige Russische illegaliteit, die zegeviert op legale, belastingvrije constructies. In Duty Free: wodka & sigaren vertelt Mossel over zijn eigen ervaringen als exportmanager bij Dannemann Cigars en zijn directe contacten met een aantal van de grootste maffiosi van de laatste dertig jaar.

Zonder enige voorkennis van dit soort onderwerpen vond ik dit toch wel een erg interessant boek. Jan Tjerk Mossel zet op een boeiende manier zijn gehele leven neer. Hoe hij van zijn interesse in de grote bomen van California in de jaren ’60  een afgevaardigde werd van het Nederlandse ministerie van Landbouw waarmee hij naar China ging in de jaren ’70, tot zijn overstap naar de sigarenwereld waar hij verantwoordelijk was voor buitenlandse distributiekanalen in voornamelijk Rusland. Onderweg is hij dan ook veel in het buitenland, wat hij telkens zeer levendig uitbeeldt met veel details, zoals bier uit een bord in Beijing, een kortstondige liefde in Moskou en de hulp van de Rotary Intenational om door de Verenigde Staten te reizen.

De nadruk van Duty Free: wodka & sigaren ligt echter op de ervaringen van Mossel in de jaren ’90 en de vroege 21eeeuw. Met oog op de Russische markt voor sigaren zag Mossel in de figuur van Yacov Tilipman een mogelijke distributeur voor die markt. Tilipman was een van de drie oprichters van de Kremlyovskaya Group, gespecialiseerd in de verkoop van wodka. Zonder enig argwaan te tonen bij de luxe die Tilipman uitstraalde, ging Mossel doodleuk mee in het wereldje van het grootkapitaal. Van Tilipman leerde hij over zogenaamde ‘zero-tax’ importsystemen en vergrootte Mossel zijn merk in Rusland.

De handel met Tilipman eindigde na een paar jaar en Mossel ging over op een andere agent. Zo onverwachts als het hier staat komt het ook over in het boek. Wat dan wel boeiend is, is de manier waarop Mossel later terugblikt op de bezigheden van de Kremlyovskaya Group en toont hij de illegale praktijken, zoals drugssmokkel, die schuilgingen achter de ogenschijnlijk onschuldige handel in wodka, volledig gesteund door Russische ‘zero-tax’ systemen. Zonder dat Mossel het toen wist, handelde hij en sprak hij meermaals met een aantal van de grootste maffiosi van onze tijd.

Het boek leest bijzonder vlot en het rijke leven van Jan Tjerk Mossel maakt zijn verhaal tot een interessante kijk in het Rusland van na de val van de Muur. Hij toont echter ook het aparte wereldje waar hij zelf deel van uitmaakte, met de clubs, dure drank en kaviaar. Ook is wat hij omschrijft als een ‘hilarisch incident’ op pagina 187 zeer merkwaardig: iemand vraagt aan het eind van een rondleiding op een tabaksveld in El Salvador ‘is there anything to fuck here tonight?’ Nou, hilarisch.

Al met al vormt Duty Free: wodka & sigaren een interessant verhaal over een wereld die aan velen voorbijgaat. Ondanks aardig veel slordigheden is het bijzonder boeiend geschreven, waardoor je je compleet waant in de schoenen van Jan Tjerk Mossel.

Jan Tjerk Mossel – Duty Free: wodka & sigaren. Het geheim van de Russische maffia.
Spectrum 320 blz. €19,99

Een Naoorlogse Achtbaan.

“De recente geschiedenis van Europa is zeker niet alleen rooskleurig geweest. Er waren buitengewoon positieve ontwikkelingen, maar het beeld is geschakeerd. En er staan ons ernstige problemen te wachten.”

De positieve houding van Ian Kershaw aan het eind van De Afdaling in de Hel – Europa 1914-1950 is zo goed als verdwenen in zijn nieuwste historische werk: Een Naoorlogse Achtbaan – Europa 1950-2017. Niet geheel zonder reden overigens, zoals Kershaw zelf ook benoemt, want de huidige houding ten opzichte van de toekomst kan alleen maar ambivalent zijn, zeker in tegenstelling tot het vooruitzicht in 1950. Met dit meest recente boek benadert Kershaw de tweede helft van de 20eeeuw en het stukje 21eeeuw tot aan nu. Een bizar grote klus, maar het is hem toch aardig gelukt. De laatste zeventig jaar hebben veel diverse thema’s en ontwikkelingen gebracht, wat dit nieuwste boek erg verschillend maakt van het eerste deel. Waar in de eerste helft van de 20eeeuw evident genoeg ‘oorlog’ de rode draad was, is nu ‘onveiligheid’ het thema dat het meest de boventoon voert.

De titel van Kershaw’s Een Naoorlogse Achtbaan zegt het eigenlijk al. Het is een ‘kronkelige, oneffen weg van de ene naar de andere periode van onveiligheid’. Het is een verhaal ‘over draaien en wendingen, hoogte- en dieptepunten, voorbijgaande veranderingen en grote, steeds snellere transformatie’. Het grote verschil is echter dat een vaste baan eindigt op een bepaald punt, wat hier zeker niet het geval is. Ook, zoals Kershaw zelf noemt in het voorwoord, is de vergelijking met een pretparkattractie ‘te triviaal en zorgeloos over de ernst, zwaarte en vaak ook de tragiek van de naoorlogse Europese geschiedenis’. Heel mooi hoe hij dit weet te verwoorden.

Als doel in deze lastige en diverse geschiedenis van Europa stelt Kershaw een verklaring te geven voor ‘de complexe, meerduidige veranderingspatronen in Europa tussen 1950 en het heden’, waarin absoluut niet alles behandeld kan worden, maar waar een selectie van volgens hem cruciale gebeurtenissen de basis vormen voor meerdere thematische hoofdstukken. Die veranderingspatronen zijn grotendeels te zien als onderdeel van het bredere proces van ‘globalisering’. In dit boek betwijfelt Kershaw de positieve koers van dit proces. Op een compleet eigen manier maakt hij duidelijk wat de effecten waren van deze koers, wat hij op een intelligente en genuanceerde manier doet. Heel anders is van hem ook niet te verwachten.

Het succesverhaal van Europa zoals dat zich in 1950 lijkt te gaan voltrekken, pakt in meerdere opzichten verkeerd uit. Toch vormen technologische en maatschappelijke ontwikkelingen voor de grootste innovaties en voortgangen ooit, maar allemaal in de schaduw van de Koude Oorlog. Met dit werk krijg je een beter inzicht in de redelijk recente gebeurtenissen en de betekenissen daarvan voor het heden. Bijzonder knap heeft Kershaw dat weten neer te zetten. Zo ook is zijn houding op de toekomst erg diep en voornamelijk weemoedig pessimistisch. Dit pessimisme raakt je wel. Hij heeft het dan voornamelijk over klimaatverandering, sociale ongelijkheid en populisme. Maar gelukkig noemt hij de volgende woorden: ‘wat de toekomst betreft, op dat punt zijn de voorspellingen van een historicus niet beter dan die van wie ook’. In hoeverre dat hoop biedt mag je zelf bepalen.

Ian Kershaw heeft weer een prachtig naslagwerk van de geschiedenis geschreven, met bijzonder goede inzichten in recente gebeurtenissen, zoals die eigenlijk nog niet zo veel door historici behandeld zijn. Veel recente geschiedenissen gingen maar tot 2000. Kershaw verklaart de grote thema’s van het heden en met beter inzicht in het verleden, opent hij de weg naar de toekomst, zoals alleen hij dat kan.

Ian Kershaw – Een Naoorlogse Achtbaan. Europa 1950-2017
Het Spectrum 704 blz. €29,99