Onder de Drachenwand

“En ik dacht aan de schoonheid van het leven en aan de zinloosheid van de oorlog. Want wat was de oorlog anders dan een lege plek waarin het schone leven verdween? En op een dag, als laatste bevestiging van de zinloosheid, zou ook de plek zelf worden opgelost waarin het mooie leven verdwenen was. En dan? Wat het ook geweest was, nu was het er niet meer.”

Afbeeldingsresultaat voor onder de drachenwandEen droevig citaat, en toch zo treffend voor het algehele idee in het boek van Arno Geiger. Veit Kolbe, chauffeur in het Duitse leger, raakt in 1944 gewond, waarna hij met verlof terug mag naar zijn thuis in Oostenrijk. Daar, aan de hand van brieven, raakt de auteur de kern van de uitzichtloosheid en het absurde dat het naderende einde van de oorlog teweegbracht. Terwijl Hitler opriep tot het vechten ‘tot de laatste man’, richt Kolbe zijn blik op de schoonheid van het leven. Het is mooi, aangrijpend en op momenten toch ook wel heel erg schrijnend.

Kolbe ontvlucht zijn ouders in Wenen, waar het oorlogssentiment welig tiert, en hij zoekt zijn toevlucht ‘onder de Drachenwand’, in het plaatsje Mondsee. De fysieke en mentale schade die vijf jaar oorlog hem hebben bezorgd aan het oostfront, maken plaats voor rust en de mogelijkheid om de draad van het leven weer op te pakken. Gebaseerd op zijn brieven, schetst Geiger de zinloosheid en absurditeit van de oorlog en het leed dat ook onder de samenleving veroorzaakt werd. In zijn kleine huisje in Mondsee, raakt Kolbe bevriend met ‘de Braziliaan’ en wordt hij verliefd op Margot. Beide relaties lokken reacties van de plaatselijke bevolking uit, kenmerkend voor de houding van de maatschappij in het verscheurde en wanhopige Derde Rijk.

Arno Geiger focust zich in dit boek niet alleen op Kolbe. Ook Oskar Meyer en Kurt Ritler komen aan de hand van brieven aan bod. Beide personen zijn prachtige toevoegingen aan het algehele verhaal. Zo was Ritler een van de jonge jongens die in de laatste periode van de oorlog opgeroepen werd om te strijden tegen het Rode Leger, dat al op enkele tientallen kilometers van Berlijn verwijderd was. Ritler was een van de vele jongens die zonder voldoende training en zonder helm (hun hoofden waren immers te klein en zijzelf niet sterk genoeg voor de Stahlhelm) als laatste verdediging ingezet werden, refererend aan het letterlijke principe van het tot de laatste man vechten.

Een van de meer ontroerende en aangrijpende passages in het boek beslaan toch die van Oskar Meyer. Waar Ritler en Kolbe een band in het boek hebben, ontbreekt die met Meyer. Meyer is een Weense Jood. In principe zegt dit al genoeg voor ons, maar voor hem – en dit geeft Geiger weergaloos weer – betekende het van dag op dag leven in de grootste onzekerheid en de alsmaar toenemende haat van de samenleving jegens hem en zijn familie en vrienden. Het is intens schrijnend om te lezen en elk woord hoop je dat het goed met hem afloopt.

Toch draait het boek voornamelijk om Kolbe, en zijn leven in Mondsee. Het beslaat exact het jaar dat hij met verlof was. Het is prachtig gebracht door Geiger, met enorm veel gevoel. Kolbe, maar ook Meyer, koesteren de kleine, alledaagse dingen in een wereld die compleet ontwricht is door oorlog. Dat maakt dit verhaal tot een klein meesterwerk.

Arno Geiger – Onder de Drachenwand
De Bezige Bij 400 blz. €24,99

De sympathisant

“Nu ik neerkeek op mijzelf kon ik nog steeds het kind in de man zien, en de man in het kind. Ik was altijd al gespleten geweest, al was dat maar gedeeltelijk mijn schuld. Ik had dan zelf wel gekozen voor een dubbelleven en een dubbele persoonlijkheid, dat kon ook moeilijk anders aangezien ik altijd voor bastaard was uitgemaakt. Er rustte een vloek op ons hele, verbasterde land, opgedeeld in noord en zuid, en het verwijt dat we tijdens onze weinig broederlijke broedertwist zelf hadden gekozen voor de tweespalt en de dood, was eveneens maar gedeeltelijk waar.”

Afbeeldingsresultaat voor de sympathisantAls uitzondering op de regel was het na de Vietnamoorlog niet de winnaar, maar de verliezer die het narratief bepaalde. Alleen al dat het bekendstaat als de ‘Vietnamoorlog’ is daar een voorbeeld van. Andere namen zijn de Tweede Indochinese oorlog en de Amerikaanse Oorlog, zoals de oorlog in Vietnam zelf bekend stond. Kortom, in de westerse publieke opinie en populaire media is voornamelijk het Amerikaanse verhaal verteld. De Sympathisant van Viet Thanh Nguyen geeft een nieuw perspectief: dat van een Vietnamese spion in dienst van de Viet Cong (NLF). In een fascinerende en ironische ik-vertelling, gericht aan ‘de commandant’, legt de hoofdpersoon zijn innerlijke strijd bloot in het naoorlogse Verenigde Staten, waar hij als spion rapporteert aan de communisten, terwijl hij verwikkeld raakt in een plan om een contrarevolutie te bewerkstelligen.

Het verhaal begint in de chaos in Saigon in 1975, waar de exodus van Amerikaanse ambtenaren in volle gang is. De hoofdpersoon, genaamd ‘de kapitein’, is handlanger van een generaal van het Zuid-Vietnamese leger. Samen mogen ook zij het land verlaten met een van de laatste vliegtuigen, terwijl de communistische Man achterblijft om zich op te werken in het nieuwe regime. De kapitein, als bastaard geboren met een Vietnamese moeder en een Franse vader, keert terug naar de Verenigde Staten. Daar heeft hij gestudeerd, en na het dienen van de generaal gaat voor hun de strijd door. De generaal wil een contrarevolutie opzetten en Vietnam ‘terug’-veroveren. In het geheim speelt de kapitein alle plannen door aan Man.

In de Verenigde Staten merkt de kapitein dat de Vietnamezen slechts een bijrol krijgen in het grote verhaal van de supermacht Amerika, zoals dat in alle grote filmproducties van Amerikaanse makelaardij overduidelijk naar voren komt. Als geboren buitenstaander geeft hij zijn visie en raakt hij tegelijk in conflict met zichzelf en de vele persoonlijkheden die hij ogenschijnlijk zo makkelijk neerzet, culminerend tot een geweldige climax, die je toch echt zelf moet lezen, als hij deelneemt aan de contrarevolutie in zijn moederland.

Viet Thanh Nguyen zorgt voor een indrukwekkende leeservaring in een prachtig, in nieuw perspectief gezet stukje geschiedenis. Het is een erg goed verhaal waarin ideologische tegenstellingen onderdeel zijn van de persoonlijke identiteitstwist van de hoofdpersoon. Gericht aan ‘de commandant’ legt hij alles bloot om tot een antwoord te komen op de ene vraag die er aan het eind enkel toe doet.

Viet Thanh Nguyen – De Sympathisant
Uitgeverij Marmer 432 blz. €12,50

De Ommegang

“Al die tijd had het net voorbij de horizon van mijn geest gelegen, aan de drempel van mijn waarneming. Het was maar een kleine verschuiving, een minieme sprong van de geest, maar een waardoor alles anders werd. Het was er altijd al geweest, maar ik had het niet gezien.”

Afbeeldingsresultaat voor de ommegang jan van akenEen groots historische roman. Jan van Aken heeft in De Ommegang een fenomenaal avontuur neergezet in de laatmiddeleeuwse wereld. Met een prachtige enscenering en een diepgaand hoofdpersonage is dan ook wel te verwachten dat Van Aken op de longlist voor de Libris Literatuurprijs 2019 staat. Van Aken neemt je mee in het avontuur van Isidorus van Rillington. Een rijk verhaal dat je buiten Europa voert en meesleurt in een zoektocht naar ultieme kennis.

Isidoor, als vondeling opgenomen door de poortwachter, groeit op bij een klooster in Yorkshire, waar hij op jonge leeftijd geleerd wordt om hele boeken een plaats te geven in zijn geheugen. Wat tegenwoordig veelal bekend staat als een ‘gedachtenpaleis’, wordt voor hem zijn ‘ommegang’: een denkbeeldige stad waarin al zijn kennis keurig een plaatsje heeft. Kennis wordt al gauw iets waar Isidoor geen genoeg van kan krijgen.

Zijn zoektocht naar kennis vormt het avontuur waar je in De Ommegang in meegesleurd wordt. Oxford, Parijs, Bologna en ga zo maar door, met alsmaar meer kennis in zijn ommegang en nog altijd zijn grote ambitie voor ogen. Het is die wellustige houding en een cruciale ontmoeting met een oude bekende, die voor Isidoor allesbepalend blijken te zijn. Daarmee speelt hoogmoed een enorm thema in dit boek, maar er is veel meer dan dat.

Onderweg speelt Van Aken op prachtige wijze met concepten als werkelijkheid en rationele kennis. Maar ook belicht hij de tweespalt in een maatschappij waar elke anomalie in het denken als ketterij of lollaardij wordt weggezet. Dit doet Van Aken subliem in dit 628 pagina tellende boek, zonder ook maar een moment langdradig of saai te worden. Zijn schrijfstijl zorgt daar wel voor. Het is immens en gedetailleerd, en sleept je genadeloos mee.

Ter conclusie, woorden schieten tekort om De Ommegang verder uit te lichten. Er gebeurt zó veel en het verhaal zit prachtig in elkaar. Het is een must-read voor degene die zich even helemaal wilt onderdompelen in een meesterlijk avontuur in het verleden.

Jan van Aken – De ommegang
Querido 628 blz. €23,50

Himmlers hersens heten Heydrich.

“De twee eenzame mannen vallen hoe langer hoe meer op. De geluiden van de stad zijn allengs vervaagd en de rust die nu in de bocht weerkeert, klinkt als de ironische echo van het fiasco van hun opdracht. Heydrich is nooit te laat. Hij komt niet meer.
Maar ik heb dit hele boek natuurlijk niet geschreven om Heydrich niet te laten komen.”

Afbeeldingsresultaat voor hhhh laurent binetHet is een waargebeurd verhaal. Veel meer hoefde Laurent Binet niet te doen met de feiten. Het verhaal van Joseph Gabcik en Jan Kubis en hun missie om een aanslag op Reinhard Heydrich te plegen is spannend genoeg. Binet weet deze feiten op een prachtige manier neer te zetten, constant bewust van zijn eigen ‘ik’ in het schrijfproces, zijn onderzoek en de taak om een roman te schrijven over een van de meest verschrikkelijke doch interessante nazikopstukken. Zo’n benadering van de geschiedenis kom je zelden tegen. Himmlers hersens heten Heydrich is meeslepend, scherp en confronterend, maar ook ontzettend interessant en op momenten ironisch lachwekkend.

HhhH is Binets missie om de aanslag op Reinhard Heydrich op 27 mei 1942 om te toveren in een roman. Hij verdiept zich grondig in het leven van de bedenker van de ‘Endlösung’. Heydrich was het meesterbrein en hoofdverantwoordelijke voor de vernietiging van de Joden. Verschrikkelijk, waarom wil je over hem schrijven? Nou, wellicht omdat Heydrich een bijzondere afspiegeling vormt van de opkomst van het Dritte Reich. Van doorsnee Duitser ontwikkelt hij zich tot een van de meest vooraanstaande nazi’s, de Reichsprotektor van Tsjechië-Slowakije en de ‘Beul van Praag’. In feite staan alleen Himmler en Hitler nog boven hem.

Wat Heydrich bovendien een interessant onderwerp maakt is de aanslag op zijn leven. Over ‘Operatie Anthropoid’ is veel bekend, waardoor Binet tot in detail hierover kan schrijven. Alhoewel waarschijnlijk niet alles op waarheid berust, is het grootste deel non-fictie, met de nodige dramatiek dat het een roman maakt. En daar heeft Binet geluk. Het verhaal an sich is heldhaftig, romantisch, knullig en het waard om verteld te worden op de wijze die Binet bedacht heeft. Centraal in deze operatie staan Joseph Gabcik en Jan Kubis: Tsjechisch-Slowaakse verzetshelden, die vanuit Londen terug naar hun vaderland gestuurd worden om Heydrich om te leggen.

Deze roman is een klein meesterwerk. Het meest unieke eraan is de schrijver, de ‘ik’ in het geheel. Het is daardoor heel persoonlijk. De geschiedenis komt heel dichtbij. Enerzijds is dat heftig, gezien de verschrikkelijke periode in de geschiedenis van de wereld, maar hier is het vooral ook heel erg boeiend. Op een bijna komische manier benadert Binet zijn eigen obsessie met het onderwerp, als ook zijn lastige taak om recht te doen aan de geschiedenis in de vorm van een roman. Dit doet hij fantastisch.

Laurent Binet heeft het waargebeurde verhaal van de aanslag op Heydrich omgezet in een literair kunstwerkje. Elk hoofdstuk staat op zijn plek en daarmee zet Binet een verhaal neer waarin geschiedenis en heden samenkomen in een prachtig verhaal. Juist omdat hij zo goed speelt met taal, leest het wel langzaam, wat helemaal niet erg is. Wie geïnteresseerd is in geschiedenis en literatuur mag deze roman zeker niet laten liggen.

Laurent Binet – HhhH
Meulenhoff 384 blz. €12,50

Duty Free: wodka & sigaren

“Na de val van de Muur was het iedereen duidelijk dat er enorme zakelijke mogelijkheden lagen in Rusland, waar dingen gebeurden die het normale bevattingsvermogen te boven gingen. Ik was een avontuurlijke zakenreiziger, die snel afstand nam van alles wat saai dreigde te worden en altijd open stond voor nieuwe kansen. Dus had ik toegehapt toen Yacov [Tilipman] me een kans bood in Rusland.”

Afbeeldingsresultaat voor duty free wodka en sigarenAan de hand van de indrukwekkende levensloop van Jan Tjerk Mossel neemt hij je mee achter de schermen van de grootschalige Russische illegaliteit, die zegeviert op legale, belastingvrije constructies. In Duty Free: wodka & sigaren vertelt Mossel over zijn eigen ervaringen als exportmanager bij Dannemann Cigars en zijn directe contacten met een aantal van de grootste maffiosi van de laatste dertig jaar.

Zonder enige voorkennis van dit soort onderwerpen vond ik dit toch wel een erg interessant boek. Jan Tjerk Mossel zet op een boeiende manier zijn gehele leven neer. Hoe hij van zijn interesse in de grote bomen van California in de jaren ’60  een afgevaardigde werd van het Nederlandse ministerie van Landbouw waarmee hij naar China ging in de jaren ’70, tot zijn overstap naar de sigarenwereld waar hij verantwoordelijk was voor buitenlandse distributiekanalen in voornamelijk Rusland. Onderweg is hij dan ook veel in het buitenland, wat hij telkens zeer levendig uitbeeldt met veel details, zoals bier uit een bord in Beijing, een kortstondige liefde in Moskou en de hulp van de Rotary Intenational om door de Verenigde Staten te reizen.

De nadruk van Duty Free: wodka & sigaren ligt echter op de ervaringen van Mossel in de jaren ’90 en de vroege 21eeeuw. Met oog op de Russische markt voor sigaren zag Mossel in de figuur van Yacov Tilipman een mogelijke distributeur voor die markt. Tilipman was een van de drie oprichters van de Kremlyovskaya Group, gespecialiseerd in de verkoop van wodka. Zonder enig argwaan te tonen bij de luxe die Tilipman uitstraalde, ging Mossel doodleuk mee in het wereldje van het grootkapitaal. Van Tilipman leerde hij over zogenaamde ‘zero-tax’ importsystemen en vergrootte Mossel zijn merk in Rusland.

De handel met Tilipman eindigde na een paar jaar en Mossel ging over op een andere agent. Zo onverwachts als het hier staat komt het ook over in het boek. Wat dan wel boeiend is, is de manier waarop Mossel later terugblikt op de bezigheden van de Kremlyovskaya Group en toont hij de illegale praktijken, zoals drugssmokkel, die schuilgingen achter de ogenschijnlijk onschuldige handel in wodka, volledig gesteund door Russische ‘zero-tax’ systemen. Zonder dat Mossel het toen wist, handelde hij en sprak hij meermaals met een aantal van de grootste maffiosi van onze tijd.

Het boek leest bijzonder vlot en het rijke leven van Jan Tjerk Mossel maakt zijn verhaal tot een interessante kijk in het Rusland van na de val van de Muur. Hij toont echter ook het aparte wereldje waar hij zelf deel van uitmaakte, met de clubs, dure drank en kaviaar. Ook is wat hij omschrijft als een ‘hilarisch incident’ op pagina 187 zeer merkwaardig: iemand vraagt aan het eind van een rondleiding op een tabaksveld in El Salvador ‘is there anything to fuck here tonight?’ Nou, hilarisch.

Al met al vormt Duty Free: wodka & sigaren een interessant verhaal over een wereld die aan velen voorbijgaat. Ondanks aardig veel slordigheden is het bijzonder boeiend geschreven, waardoor je je compleet waant in de schoenen van Jan Tjerk Mossel.

Jan Tjerk Mossel – Duty Free: wodka & sigaren. Het geheim van de Russische maffia.
Spectrum 320 blz. €19,99

Een Naoorlogse Achtbaan.

“De recente geschiedenis van Europa is zeker niet alleen rooskleurig geweest. Er waren buitengewoon positieve ontwikkelingen, maar het beeld is geschakeerd. En er staan ons ernstige problemen te wachten.”

De positieve houding van Ian Kershaw aan het eind van De Afdaling in de Hel – Europa 1914-1950 is zo goed als verdwenen in zijn nieuwste historische werk: Een Naoorlogse Achtbaan – Europa 1950-2017. Niet geheel zonder reden overigens, zoals Kershaw zelf ook benoemt, want de huidige houding ten opzichte van de toekomst kan alleen maar ambivalent zijn, zeker in tegenstelling tot het vooruitzicht in 1950. Met dit meest recente boek benadert Kershaw de tweede helft van de 20eeeuw en het stukje 21eeeuw tot aan nu. Een bizar grote klus, maar het is hem toch aardig gelukt. De laatste zeventig jaar hebben veel diverse thema’s en ontwikkelingen gebracht, wat dit nieuwste boek erg verschillend maakt van het eerste deel. Waar in de eerste helft van de 20eeeuw evident genoeg ‘oorlog’ de rode draad was, is nu ‘onveiligheid’ het thema dat het meest de boventoon voert.

De titel van Kershaw’s Een Naoorlogse Achtbaan zegt het eigenlijk al. Het is een ‘kronkelige, oneffen weg van de ene naar de andere periode van onveiligheid’. Het is een verhaal ‘over draaien en wendingen, hoogte- en dieptepunten, voorbijgaande veranderingen en grote, steeds snellere transformatie’. Het grote verschil is echter dat een vaste baan eindigt op een bepaald punt, wat hier zeker niet het geval is. Ook, zoals Kershaw zelf noemt in het voorwoord, is de vergelijking met een pretparkattractie ‘te triviaal en zorgeloos over de ernst, zwaarte en vaak ook de tragiek van de naoorlogse Europese geschiedenis’. Heel mooi hoe hij dit weet te verwoorden.

Als doel in deze lastige en diverse geschiedenis van Europa stelt Kershaw een verklaring te geven voor ‘de complexe, meerduidige veranderingspatronen in Europa tussen 1950 en het heden’, waarin absoluut niet alles behandeld kan worden, maar waar een selectie van volgens hem cruciale gebeurtenissen de basis vormen voor meerdere thematische hoofdstukken. Die veranderingspatronen zijn grotendeels te zien als onderdeel van het bredere proces van ‘globalisering’. In dit boek betwijfelt Kershaw de positieve koers van dit proces. Op een compleet eigen manier maakt hij duidelijk wat de effecten waren van deze koers, wat hij op een intelligente en genuanceerde manier doet. Heel anders is van hem ook niet te verwachten.

Het succesverhaal van Europa zoals dat zich in 1950 lijkt te gaan voltrekken, pakt in meerdere opzichten verkeerd uit. Toch vormen technologische en maatschappelijke ontwikkelingen voor de grootste innovaties en voortgangen ooit, maar allemaal in de schaduw van de Koude Oorlog. Met dit werk krijg je een beter inzicht in de redelijk recente gebeurtenissen en de betekenissen daarvan voor het heden. Bijzonder knap heeft Kershaw dat weten neer te zetten. Zo ook is zijn houding op de toekomst erg diep en voornamelijk weemoedig pessimistisch. Dit pessimisme raakt je wel. Hij heeft het dan voornamelijk over klimaatverandering, sociale ongelijkheid en populisme. Maar gelukkig noemt hij de volgende woorden: ‘wat de toekomst betreft, op dat punt zijn de voorspellingen van een historicus niet beter dan die van wie ook’. In hoeverre dat hoop biedt mag je zelf bepalen.

Ian Kershaw heeft weer een prachtig naslagwerk van de geschiedenis geschreven, met bijzonder goede inzichten in recente gebeurtenissen, zoals die eigenlijk nog niet zo veel door historici behandeld zijn. Veel recente geschiedenissen gingen maar tot 2000. Kershaw verklaart de grote thema’s van het heden en met beter inzicht in het verleden, opent hij de weg naar de toekomst, zoals alleen hij dat kan.

Ian Kershaw – Een Naoorlogse Achtbaan. Europa 1950-2017
Het Spectrum 704 blz. €29,99

Honolulu King.

“Toen Hardy Hardy eenmaal begon te spreken, wenste iedereen met heel zijn hart dat hij zijn mond had gehouden. Hij werd gezien als een optimistisch en gemoedelijk mens die als Honolulu King met hawaïmuziek naam had gemaakt. Over de beestachtige moorden op zijn moeder, twee broertjes en zusje in juni 1946 hoorde je hem zelden. Totdat Hardy Hardy het nodig vond om zijn verhaal te vertellen. Ruim zeventig jaar later.”

Honolulu King - Anne-Gine Goemans Wanneer een Japanse sushi-zaak de deuren opent aan de overkant van de Indonesische toko van de tachtigjarige Hardy Hardy, voelt hij de drang om zijn grootse geheim uit zijn verleden op te biechten. Honolulu King van Anne-Gine Goemans vertelt het verhaal van Hardy aan de hand van werkelijk opgenomen opnames: een man die in Haarlem geniet van het leven, maar nog altijd achternagezeten wordt door zijn jeugd in Nederlands-Indië.

Samen met zijn kleindochter en zijn beste vrienden, waarmee Hardy in de band Honolulu Kings zat, runt Hardy de toko. Zijn leeftijd begint een probleem te vormen voor hem en de mensen om hem heen. Zijn vrouw belandt met zware dementie in een tehuis, waar ze de mensen uit haar leven niet meer herkent. Hardy gaat kapot aan de gevoelens die hem dat geven. Zo ook begint zijn verleden hem steeds meer op de hielen te zitten.

Hardy sluit zich aan bij een vrijmetselarij, opdat hij op die manier houvast kan behouden in wat hij verwacht dat de laatste jaren van zijn leven zijn. Daar eenmaal binnen besluit hij zijn geheim te vertellen. Geheimen binnen de vrijmetselarij blijven immers binnen dezelfde muren. Kan zo’n verschrikkelijk geheim wel geheim gehouden worden?

Het verleden dat Goemans aanhaalt uit de periode aan het einde van de Tweede Wereldoorlog en vlak daarna in Nederlands-Indië is een heftige periode. Voor veel familiegeschiedenissen was deze periode ontzettend ingrijpend. Synne, de kleindochter van Hardy, komt in het bezit van een doos met geluidsopnames van haar opa. Zelf duikt ze in het moeilijke verleden van de man die zo belangrijk is in haar leven.

Deze roman, gebaseerd op een waargebeurd verhaal, neemt je mee in het rijke en dynamische verleden van Hardy. De lijnen tussen goed en fout worden zo erg genuanceerd, dat de hevige en soms tegenstrijdige gevoelens overblijven. Goemans laat je al die emotie heel goed voelen, waardoor je helemaal opgeslokt wordt in Hardy’s verhaal en de betrokkenheid van Synne. Daarnaast toont het ook een fraaie, alternatieve kijk op Nederlands-Indië van tijdens en na de Bezetting.

Al met al, Honolulu King is misschien niet een boek waar je al gelijk op de eerste pagina in zit, maar wanneer het je even later dan toch echt grijpt, laat het je ook niet meer los. Het is erg mooi verteld in al de diepgang die de gevoelens van het verleden met zich meedragen.

Anne-Gine Goemans – Honolulu King
Ambo|Anthos 347 blz. €12,50

Vrede en oorlog.

Morgen komt Vrede en oorlog. Een wereldgeschiedenis van de Belgische politicoloog Jonathan Holslag uit. Dit belooft een interessante historische studie van de wereldpolitiek te worden, met als uitgangspunt de tendens tussen vrede en oorlog. Volgens Holslag naderen we een keerpunt in de geschiedenis van de wereld, of in ieder geval in de politieke verhoudingen. Dit boek dient volgens hem als handboek voor toekomstige (wereld)politici.

“Tijdens de reis ontwikkel je de scherpzinnigheid en het bewustzijn die nodig zijn om hindernissen te onderscheiden en te overwinnen.”

Holslag concludeert met dit werk dat ondanks goede betrekkingen, vreedzame religies en goede bedoelingen de vrede niet gehandhaafd zal worden. Oorlog breekt onvermijdelijk uit. Een interessant standpunt, die ook zeker grond heeft in het verleden. Als voorbeeld hiervoor uit eigen inbreng zie ik de pogingen van de Tweede Internationale, een socialistische organisatie aan het begin van de twintigste eeuw, om de Eerste Wereldoorlog te voorkomen, waar het niet in slaagde. Wel werden toen krachtige pacifistische argumenten aangehaald die nog altijd terugkomen bij vrijwel elk conflict. De bekende zijn, zoals Holslag zelf ook benoemt, de inherentie aan het kapitalisme dat oorlog niet in het beste economische belang is, of dat religies aan de basis vredelievend zijn.

Wat Holslag hier dan ook doet is best een hele kluif. Hij gaat de hele geschiedenis door om tijden van vrede en oorlog met elkaar te vergelijken, en om zo lessen die vandaag de dag bruikbaar zijn te ontwaren, onder het mom van Cicero’s woorden: ‘Niet op de hoogte zijn van wat zich voor je geboorte heeft afgespeeld, is altijd een kind blijven’. Om toch enige houvast te geven aan zijn globale aanpak benadert hij vrede en oorlog vanuit vijf ‘lagen’:

  1. De geschiedenis van de verdeling van macht over de aardbol;
  2. Geschiedenis van de politieke organisatie;
  3. Geschiedenis van de interactie tussen politieke entiteiten;
  4. Geschiedenis van de relatie tussen de mens en de planeet;
  5. Het denken over de aard van de wereldpolitiek dat in de loop van de geschiedenis is veranderd.

Een aantal zaken die in de inleiding vooral terugkomt is het in twijfel trekken van kapitalisme en democratie, maar ook de wisselwerking tussen kosmopolitisme en protectionisme. Zelfs een studie in de inherente slechtheid van de mens komt aan bod. Al met al, het belooft een brede studie te zijn, met veel uitdagende interpretaties die zeker wel licht kunnen schijnen op hedendaagse betrekkingen. Zo ligt bij Holslag wel echt de nadruk op vrede en de invloed van wereldpolitiek op het ‘leven van gewone mensen’, een term, ‘gewoon’, die de laatste tijd veel te horen is.

Terwijl ik dit schrijf denk ik ook gelijk aan het nieuws van de Amerikaanse president Trump die de Verenigde Staten terugtrekt uit een wapenverdrag uit 1987. Wellicht komen de spanningen die veroorzaakt worden door dit soort besluiten wel groots terug in Vrede en oorlog. Ik ben erg benieuwd naar wat deze studie gaat brengen. Vooralsnog denk ik dat het een mooi en genuanceerd pleidooi gaat zijn voor vrede en prikkelend over de manier waarop de wereld nu bestuurd wordt.

Donderdag 25 oktober 2018 komt dit boek uit.

Jonathan Holslag – Vrede en oorlog. Een wereldgeschiedenis
De Bezige Bij 560 blz. €34,99

De inleiding kun je alvast lezen via de volgende link:
http://beeld.boekboek.nl/BBBB/p/9789403125503/rea9789403125503.pdf