Normale mensen

“Ze kijkt hem aan alsof ze hem voor het eerst ziet sinds ze hier samen zitten. ‘Maar goed’, zegt ze. ‘Hoe gaat het met jou?’ Hij weet dat de vraag serieus bedoeld is. Hij voelt zich niet op zijn gemak als hij anderen in vertrouwen neemt of iets van hen verlangt. Daarom heeft hij Marianne nodig. Dat feit treft hem voor het eerst. Marianne is iemand aan wie hij dingen kan vragen. Ook al is hun relatie niet zonder bepaalde moeilijkheden en rancunes, de relatie gaat wel door. Dat vindt hij ineens opmerkelijk, bijna ontroerend. ‘Er is me van de zomer iets heel raars overkomen’, zei hij. ‘Mag ik het vertellen?’”

Normale mensen - Sally Rooney Al gelijk vanaf het eerste hoofdstuk wil je meer. Met een groot gemak zet Sally Rooney haar hoofdpersonages neer in een wereld waar alles met elkaar verbonden is. Het systeem en de verscheidene machtsverhoudingen die daar bij komen kijken zijn allesbepalend. Rooney zet dit weergaloos neer om de relatie van Marianne en Connell te duiden, wat het ietwat ingewikkeld maakt zoals dat nu juist precies herkenbaar is in deze moderne wereld. Normale mensen is het verhaal van twee jonge mensen die continu tot elkaar aangetrokken worden, maar ook constant onderhevig zijn aan de werkelijke verhoudingen en de psychologische effecten van het leven in een wereld waarin klassen en macht nog altijd relaties beïnvloeden.

Het verhaal draait om Marianne en Connell. Beide groeien ze op in een klein plaatsje in Ierland. Ze komen uit compleet andere milieus. Marianne komt uit een rijk gezin, waar de moeder van Connell de schoonmaakster is. Op de middelbare school krijgen deze Marianne en Connell een geheime relatie. Hij is populair, zij niet. De liefdesgeschiedenis begint hier. Met prachtige zinnen neemt Rooney je mee in de romantiek, maar ook de moeizaamheid en de ingewikkelde verhoudingen die door de loop van het boek een belangrijke rol spelen. Zo verandert de verhouding tussen de twee wanneer ze samen naar het Trinity College in Dublin gaan om te studeren, maar wat zonder meer duidelijk wordt is dat Marianne en Connell, alhoewel ze verschillende levens leiden, een intense en hechte band ontwikkelen.

Ieder hoofdstuk vormt een moment uit hun levens samen. ‘Drie maanden later’, ‘twee dagen later’, op die manier ga je in een stroomversnelling door de vier jaar waarin Marianne, de eigenlijke hoofdpersonage van het boek, en Connell iedere keer weer tot elkaar komen. Het ene moment voelt hun relatie fantastisch, het andere moment alsof er elk moment iets mis kan gaan. Het is lastig te omschrijven, maar wat zeker blijft hangen is dat je ontzettend graag doorleest hoe het verder met ze gaat. Wat vooral knap is aan de manier waarop het geschreven is, is hoe Rooney telkens moeiteloos verhalen uit hun verledens weet te implementeren in de oorspronkelijke verhaallijn. Zo wordt alles gedetailleerd en genuanceerd, waardoor je heel dicht op de personages komt te staan, wat de inleving en jouw betrokkenheid als lezer alsmaar makkelijker maakt. Normale mensen is dan ook zonder meer een zeer mooi verhaal.

Sally Rooney – Normale Mensen
Ambo|Anthos 254 blz. €20,99

De sympathisant

“Nu ik neerkeek op mijzelf kon ik nog steeds het kind in de man zien, en de man in het kind. Ik was altijd al gespleten geweest, al was dat maar gedeeltelijk mijn schuld. Ik had dan zelf wel gekozen voor een dubbelleven en een dubbele persoonlijkheid, dat kon ook moeilijk anders aangezien ik altijd voor bastaard was uitgemaakt. Er rustte een vloek op ons hele, verbasterde land, opgedeeld in noord en zuid, en het verwijt dat we tijdens onze weinig broederlijke broedertwist zelf hadden gekozen voor de tweespalt en de dood, was eveneens maar gedeeltelijk waar.”

Afbeeldingsresultaat voor de sympathisantAls uitzondering op de regel was het na de Vietnamoorlog niet de winnaar, maar de verliezer die het narratief bepaalde. Alleen al dat het bekendstaat als de ‘Vietnamoorlog’ is daar een voorbeeld van. Andere namen zijn de Tweede Indochinese oorlog en de Amerikaanse Oorlog, zoals de oorlog in Vietnam zelf bekend stond. Kortom, in de westerse publieke opinie en populaire media is voornamelijk het Amerikaanse verhaal verteld. De Sympathisant van Viet Thanh Nguyen geeft een nieuw perspectief: dat van een Vietnamese spion in dienst van de Viet Cong (NLF). In een fascinerende en ironische ik-vertelling, gericht aan ‘de commandant’, legt de hoofdpersoon zijn innerlijke strijd bloot in het naoorlogse Verenigde Staten, waar hij als spion rapporteert aan de communisten, terwijl hij verwikkeld raakt in een plan om een contrarevolutie te bewerkstelligen.

Het verhaal begint in de chaos in Saigon in 1975, waar de exodus van Amerikaanse ambtenaren in volle gang is. De hoofdpersoon, genaamd ‘de kapitein’, is handlanger van een generaal van het Zuid-Vietnamese leger. Samen mogen ook zij het land verlaten met een van de laatste vliegtuigen, terwijl de communistische Man achterblijft om zich op te werken in het nieuwe regime. De kapitein, als bastaard geboren met een Vietnamese moeder en een Franse vader, keert terug naar de Verenigde Staten. Daar heeft hij gestudeerd, en na het dienen van de generaal gaat voor hun de strijd door. De generaal wil een contrarevolutie opzetten en Vietnam ‘terug’-veroveren. In het geheim speelt de kapitein alle plannen door aan Man.

In de Verenigde Staten merkt de kapitein dat de Vietnamezen slechts een bijrol krijgen in het grote verhaal van de supermacht Amerika, zoals dat in alle grote filmproducties van Amerikaanse makelaardij overduidelijk naar voren komt. Als geboren buitenstaander geeft hij zijn visie en raakt hij tegelijk in conflict met zichzelf en de vele persoonlijkheden die hij ogenschijnlijk zo makkelijk neerzet, culminerend tot een geweldige climax, die je toch echt zelf moet lezen, als hij deelneemt aan de contrarevolutie in zijn moederland.

Viet Thanh Nguyen zorgt voor een indrukwekkende leeservaring in een prachtig, in nieuw perspectief gezet stukje geschiedenis. Het is een erg goed verhaal waarin ideologische tegenstellingen onderdeel zijn van de persoonlijke identiteitstwist van de hoofdpersoon. Gericht aan ‘de commandant’ legt hij alles bloot om tot een antwoord te komen op de ene vraag die er aan het eind enkel toe doet.

Viet Thanh Nguyen – De Sympathisant
Uitgeverij Marmer 432 blz. €12,50

De Ommegang

“Al die tijd had het net voorbij de horizon van mijn geest gelegen, aan de drempel van mijn waarneming. Het was maar een kleine verschuiving, een minieme sprong van de geest, maar een waardoor alles anders werd. Het was er altijd al geweest, maar ik had het niet gezien.”

Afbeeldingsresultaat voor de ommegang jan van akenEen groots historische roman. Jan van Aken heeft in De Ommegang een fenomenaal avontuur neergezet in de laatmiddeleeuwse wereld. Met een prachtige enscenering en een diepgaand hoofdpersonage is dan ook wel te verwachten dat Van Aken op de longlist voor de Libris Literatuurprijs 2019 staat. Van Aken neemt je mee in het avontuur van Isidorus van Rillington. Een rijk verhaal dat je buiten Europa voert en meesleurt in een zoektocht naar ultieme kennis.

Isidoor, als vondeling opgenomen door de poortwachter, groeit op bij een klooster in Yorkshire, waar hij op jonge leeftijd geleerd wordt om hele boeken een plaats te geven in zijn geheugen. Wat tegenwoordig veelal bekend staat als een ‘gedachtenpaleis’, wordt voor hem zijn ‘ommegang’: een denkbeeldige stad waarin al zijn kennis keurig een plaatsje heeft. Kennis wordt al gauw iets waar Isidoor geen genoeg van kan krijgen.

Zijn zoektocht naar kennis vormt het avontuur waar je in De Ommegang in meegesleurd wordt. Oxford, Parijs, Bologna en ga zo maar door, met alsmaar meer kennis in zijn ommegang en nog altijd zijn grote ambitie voor ogen. Het is die wellustige houding en een cruciale ontmoeting met een oude bekende, die voor Isidoor allesbepalend blijken te zijn. Daarmee speelt hoogmoed een enorm thema in dit boek, maar er is veel meer dan dat.

Onderweg speelt Van Aken op prachtige wijze met concepten als werkelijkheid en rationele kennis. Maar ook belicht hij de tweespalt in een maatschappij waar elke anomalie in het denken als ketterij of lollaardij wordt weggezet. Dit doet Van Aken subliem in dit 628 pagina tellende boek, zonder ook maar een moment langdradig of saai te worden. Zijn schrijfstijl zorgt daar wel voor. Het is immens en gedetailleerd, en sleept je genadeloos mee.

Ter conclusie, woorden schieten tekort om De Ommegang verder uit te lichten. Er gebeurt zó veel en het verhaal zit prachtig in elkaar. Het is een must-read voor degene die zich even helemaal wilt onderdompelen in een meesterlijk avontuur in het verleden.

Jan van Aken – De ommegang
Querido 628 blz. €23,50

Zomervacht.

“Als er nu iemand boven over het weggetje langs zou rijden, dan zou diegene tussen de bomen door twee jongens zien die tot hun knieën in de beek staan. En het zou lijken dat ze elkaar omhelzen. ‘Jij bent mijn broer’, zeg ik. ‘Wij zijn broers.’”

Afbeeldingsresultaat voor zomervacht jaap robbenDoor een verbouwing en de geldzucht van vader Maurice komt de gehandicapte Lucien terecht in een aftandse trailer op een even verwaarloosd terrein. Brian, de broer van Lucien, neemt de zorg voor zijn broer volledig op zich, bij gebrek aan aanwezigheid van de vader. Slechts dertien jaar oud, krijgt hij een enorme verantwoordelijkheid. Die zomer is Brian de ‘vacht’ van zijn broer.

Zomervacht leest heerlijk. Jaap Robben schrijft met een eenvoud en schoonheid die de constante tegenspoed verbloemt en waardoor het verhaal, hoe zielig ook, je enorm grijpt. Brian, de ‘ik’-persoon in het boek, woont samen met zijn vader, op het terrein van Jean en ‘bruine’ Henri. Zijn pa heeft geen geld, komt constant in problemen en draagt nul liefde over op hem. Wanneer Lucien er bij komt, verandert daar niks aan, hoe graag hij ook had gewild dat hun moeder, zijn ex, hen zo samen had gezien.

Tijdens het zorgen voor Lucien krijgt Brian wel hulp van Emile, de huurder in de caravan op het terrein. Door problemen met zijn vrouw had hij snel een plek nodig om te verdwijnen. Brian ziet hem als grote steun en als vriend, tot de ergernis van zijn vader. Emile kan op Lucien letten wanneer hij op bezoek gaat bij Selma, een negentienjarig meisje die in dezelfde inrichting zit waar zijn broer zich bevond. Ze ontwikkelen een rare, ongemakkelijke relatie. Een die in het hoofd van Brian grotere proporties heeft dan het in werkelijkheid is. Ruw wordt hij uit zijn droom geholpen door een verpleegster, wanneer Brian hoopte op weer een potje ‘buiken’ met Selma.

Hoe dan ook, vrijwel alles zit de personages in dit boek tegen. Er zijn sprankjes schoonheid in de zee van problemen. Robben weet die mooie, hoopvolle momenten op veel plekken langs te laten komen, zodat je niet als lezer wegzinkt in de ellende. Terwijl je leest voel je dat het ergens mis gaat lopen, maar het boek wegleggen kan niet.

De personages om Brian heen blijven veelal aan de oppervlakte steken. Dit zegt echter juist veel over de dertienjarige Brian. De problemen van zijn pa zijn niet van hem, voor de relatiebreuk van Emile is Brian nog te jong en om in te zien dat Selma meer een wens is dan een werkelijkheid, heeft hij nog niet de ervaring voor. Zijn broer is het enige dat er werkelijk toe doet in die zomer, en daar zit het hartverscheurende. Het laatste hoofdstuk bevestigt dat. Zomervacht is een bijzonder boek dat door bescheidenheid heerlijk leest.

Jaap Robben – Zomervacht
De Geus 316 blz. €21,99