Een Naoorlogse Achtbaan.

“De recente geschiedenis van Europa is zeker niet alleen rooskleurig geweest. Er waren buitengewoon positieve ontwikkelingen, maar het beeld is geschakeerd. En er staan ons ernstige problemen te wachten.”

De positieve houding van Ian Kershaw aan het eind van De Afdaling in de Hel – Europa 1914-1950 is zo goed als verdwenen in zijn nieuwste historische werk: Een Naoorlogse Achtbaan – Europa 1950-2017. Niet geheel zonder reden overigens, zoals Kershaw zelf ook benoemt, want de huidige houding ten opzichte van de toekomst kan alleen maar ambivalent zijn, zeker in tegenstelling tot het vooruitzicht in 1950. Met dit meest recente boek benadert Kershaw de tweede helft van de 20eeeuw en het stukje 21eeeuw tot aan nu. Een bizar grote klus, maar het is hem toch aardig gelukt. De laatste zeventig jaar hebben veel diverse thema’s en ontwikkelingen gebracht, wat dit nieuwste boek erg verschillend maakt van het eerste deel. Waar in de eerste helft van de 20eeeuw evident genoeg ‘oorlog’ de rode draad was, is nu ‘onveiligheid’ het thema dat het meest de boventoon voert.

De titel van Kershaw’s Een Naoorlogse Achtbaan zegt het eigenlijk al. Het is een ‘kronkelige, oneffen weg van de ene naar de andere periode van onveiligheid’. Het is een verhaal ‘over draaien en wendingen, hoogte- en dieptepunten, voorbijgaande veranderingen en grote, steeds snellere transformatie’. Het grote verschil is echter dat een vaste baan eindigt op een bepaald punt, wat hier zeker niet het geval is. Ook, zoals Kershaw zelf noemt in het voorwoord, is de vergelijking met een pretparkattractie ‘te triviaal en zorgeloos over de ernst, zwaarte en vaak ook de tragiek van de naoorlogse Europese geschiedenis’. Heel mooi hoe hij dit weet te verwoorden.

Als doel in deze lastige en diverse geschiedenis van Europa stelt Kershaw een verklaring te geven voor ‘de complexe, meerduidige veranderingspatronen in Europa tussen 1950 en het heden’, waarin absoluut niet alles behandeld kan worden, maar waar een selectie van volgens hem cruciale gebeurtenissen de basis vormen voor meerdere thematische hoofdstukken. Die veranderingspatronen zijn grotendeels te zien als onderdeel van het bredere proces van ‘globalisering’. In dit boek betwijfelt Kershaw de positieve koers van dit proces. Op een compleet eigen manier maakt hij duidelijk wat de effecten waren van deze koers, wat hij op een intelligente en genuanceerde manier doet. Heel anders is van hem ook niet te verwachten.

Het succesverhaal van Europa zoals dat zich in 1950 lijkt te gaan voltrekken, pakt in meerdere opzichten verkeerd uit. Toch vormen technologische en maatschappelijke ontwikkelingen voor de grootste innovaties en voortgangen ooit, maar allemaal in de schaduw van de Koude Oorlog. Met dit werk krijg je een beter inzicht in de redelijk recente gebeurtenissen en de betekenissen daarvan voor het heden. Bijzonder knap heeft Kershaw dat weten neer te zetten. Zo ook is zijn houding op de toekomst erg diep en voornamelijk weemoedig pessimistisch. Dit pessimisme raakt je wel. Hij heeft het dan voornamelijk over klimaatverandering, sociale ongelijkheid en populisme. Maar gelukkig noemt hij de volgende woorden: ‘wat de toekomst betreft, op dat punt zijn de voorspellingen van een historicus niet beter dan die van wie ook’. In hoeverre dat hoop biedt mag je zelf bepalen.

Ian Kershaw heeft weer een prachtig naslagwerk van de geschiedenis geschreven, met bijzonder goede inzichten in recente gebeurtenissen, zoals die eigenlijk nog niet zo veel door historici behandeld zijn. Veel recente geschiedenissen gingen maar tot 2000. Kershaw verklaart de grote thema’s van het heden en met beter inzicht in het verleden, opent hij de weg naar de toekomst, zoals alleen hij dat kan.

Ian Kershaw – Een Naoorlogse Achtbaan. Europa 1950-2017
Het Spectrum 704 blz. €29,99

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s